از این پس همراهان کانون طبیعت و تمدن می توانند برای دریافت مقالات علمی و آخرین اخبار و فعالیت ها به وب سایت رکوعی دات کام که در صفحات درج شده است مراجعه نمایند کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

آشتی انسان با طبیعت و حیات وحش

جنبه های از اکولوژی رفتار در عقاب طلایی

 

مستندسازی حیات وحشکانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن از تمامی محققان و دانش پژوهان عرصه ی طبیعت و حیات وحش تقاضا دارد برای ارتقا علوم طبیعی قلم به دست گیرند و برای ما مکتوبات و تحقیقات خودشان  را ارسال نمایند تا بتوانیم با همکاری هم دیدگاه عام را نسبت به حیات وحش تغییر دهیم . 

در ادامه دعوتتان خواهم کرد تا با هم مقاله ی جنبه هایی از اکولوژی رفتار در عقاب طلایی را که محقق و دوست خوبمان آقای مهندس حسین پروری که در کانون هم عضویت دارند و لطفشان شامل حال ما شده است و برایمان مقاله ارسال نمودند را با هم بخوانیم.

جنبه هایی از اکولوژی رفتار در عقاب طلایی

تهیه و تنظیم: حسین پروری

عقاب طلایی (Aquila chrysaetus) یکی از معروفترین پرندگان شکاری در نیمکره  شمالی زمین است. علیرغم کاهش جمعیت،  این پرنده هنوز تقریباً در همه جا حضور دارد. عقاب طلایی در اوراسیا، آمریکای شمالی و بخشهایی از آفریقا پراکنش دارد. عقاب های طلایی عمری طولانی دارند، به کندی تولیدمثل می کنند و برای ثبات جمعیت نیاز به پرندگان بالغ و قوی دارند.

عقاب های طلایی غالباً بر روی صخره ها آشیانه می سازند اما بر روی درختان نیز آشیانه می سازند و دارای تعدادی آشیانه جایگزین در قلمرو خود هستند که به تناوب در سالهای مختلف از آنها استفاده می کنند. در آریزونای آمریکا یک جفت عقاب طلایی بطور استثنایی درقلمرو خود دارای 22 آشیانه بوده است. آشیانه های عقاب با اندازه بزرگشان قابل شناسایی هستند و برای ساختن آنها از شاخه های بزرگ استفاده می شود. اگر آشیانه عقاب در هر سال مشخصی مورد استفاده قرار نگیرد، توسط پرندگانی دیگر مانند غرابها اشغال می شود. ترک آشیانه، از سوی عقاب ها  ممکن است به دلیل فعالیتهای توسعه انسانی یا آتش سوزی باشد (که جمعیت طعمه را کاهش می دهد).

در مناطق معتدل کره زمین جفت ها در سراسر سال در منطقه تولیدمثلی می مانند. هنگامی که یک جفت منطقه تولیدمثلی را انتخاب کردند، معمولاً به آن وفادار می مانند و سالهای متمادی در آنجا حضور دارند.  مگر اینکه یکی از جفتها آواره شود یا در درگیری با یک عقاب مهاجم کشته شود. یک عقاب آواره ممکن است در منطقه تولید مثلی دیگر، با عقاب دیگری جفت شود یا ممکن است بصورت یک پرنده بالغ شناور (غیرزادآور) سرگردان باشد. در صورتی که در یک جفت، جای بلاتصدی وجود  داشته باشد جایگزینی همسر ممکن است به سرعت طی 3 تا 5 روز انجام گیرد، یا ممکن است به مدت طولانی تری نیاز باشد. جایگزینی سریع اعضای جفت نشان دهنده سلامت جمعیت عقاب است، زیرا تعداد کافی از پرندگان شناور جاهای خالی را در قلمرو پر می کنند.

عقاب های طلایی معمولاً پوشش پرنده بالغ را در طی پنجمین تابستان عمرشان (در سن چهار سالگی) به دست می آورند. با این وجود عقاب های نیمه بالغ گهگاهی تولیدمثل موفقیت آمیزی دارند. نرخ بقاء در گروههای متفاوت سنی  و بین مناطق مختلف، متفاوت است. عقابهای زادآور در برخی مناطق  بطور عادی 20 تا 40 سال عمر می کنند.

به دلیل اینکه مکان های تولیدمثلی ترمیم پذیر یک عامل محدودکننده در جمعیتهای پرندگان شکاری محسوب می شود، به نفع جفتهاست که در قلمروشان باقی بمانند حتی در سالهایی که وضعیت طعمه برای تولیدمثل نامطلوب باشد. اگر یک جفت قلمروشان را در طی سالی که دسترس به طعمه اندک است، ترک کنند، احتمالاً آشیانه را به رقیبان واگذار خواهند کرد.  شرایط ضعیف برای تولیدمثل عقاب ممکن است به دلیل خشکسالی یا آتش سوزی طبیعی شدید حادث  شود، که اثر منفی بر ترکیب گیاهان دارد و منجر به کاهش فراوانی طعمه می شود. در موارد شدید سالها طول می کشد تا زیستگاه به حالت اولیه برگردد، حتی اگرمیزان بارش به حالت طبیعی برگردد.

بخش عمده طعمه عقابهای طلایی را پستانداران تشکیل می دهد (90-80 درصد). طعمه های اصلی و مهم عبارتند از خرگوشها، سنجابها و سپس پرندگان خانواده ماکیان. عقابهای طلایی ممکن است در سالهایی که جمعیت طعمه اندک است از تولیدمثل خودداری کنند. همبستگی بین فراوانی طعمه و درصد جفتهایی که تخمگذاری می کنند بخصوص در مناطقی که جمعیت طعمه اصلی از یک روند چرخه ای تبعیت می کند، آشکار است. سایر عواملی که ممکن است جمعیت طعمه را کاهش دهند عبارتند از بیماریهایی مانند طاعون ( مثلاً در سنجاب زمینی )، بارانهای شدید درماههایی که طعمه های حفار در خواب زمستانی هستند یا در حال تابستان گذرانی هستند، لانه زیرزمینی را سیل فرا می گیرد. آب و هوای ناملایم نیز ممکن است اثرات مثبت تراکم زیاد طعمه را خنثی کند. در عوض زمستانهای ملایم ممکن است اثرات کمبود طعمه را کاهش دهد.

در یک جمعیت سالم عقاب طلایی، معمولاً مناطق تولیدمثلی اولیه و ثانویه وجود دارد. مناطق تولیدمثلی اولیه در بهترین زیستگاه واقع شده اند و بطور دائم مورد سکونت قرار گرفته و از لحاظ تولیدمثلی پربازده هستند. مناطق تولیدمثلی ثانویه در زیستگاههای حاشیه ای قرار می گیرند و از لحاظ تولیدمثلی ثبات کمتری دارند.

برخی معیارهای زیستگاههای تولیدمثلی با کیفیت عبارتند از: 1- ماده مورد استفاده در آشیانه سازی (صخره یا درخت) که جوجه ها را در مقابل آب و هوای نامساعد و شکارچیان محافظت کند.2- جمعیت کافی طعمه برای نگهداری جفتها در سرتاسر سال 3- جریان روبه بالای هوا برای اوج گرفتن و شکار 4- دور بودن از مزاحمت انسانی و توسعه.

یکی از عناصر کلیدی زیستگاه عقاب، طعمه پایه است. عقابها ممکن است بسیار نزدیک به جفت دیگر، یا بر روی مواد حاشیه ای(صخره یا درختان) لانه بسازند یا در مناطقی که شکار فراوان و در دسترس است میزان بالای فعالیت های انسانی را تحمل نمایند. بطور خلاصه تراکم زیادتر طعمه ممکن است سبب تراکم بالاتر جفت ها شود. با این وجود وقتی جفتها در زیستگاههای با تراکم بالا جفتگیری می کنند، نزاع بر سر قلمرو با جفتهای همجوار یا پرندگان بالغ غیر زادآور (شناورها) ممکن است میزان بهره وری تولیدمثلی را کاهش دهد. گستره خانه (home range)  یک جفت عقاب نیز با کیفیت زیستگاه و فراوانی طعمه تغییر می کند. در جاهایی که طعمه فراوان است، گستره خانه جفتها احتمالاً کوچکتر از جایی خواهد بود که تراکم طعمه کمتر است.

عقابها و سایر پرندگان شکاری معمولاً حساسیت بالایی به مزاحمت نزدیک آشیانه دارند. واکنش یک عقاب به مزاحمت با نوع و طول مدت مزاحمت، سطح تحمل پرنده و زمان مزاحمت در سیکل تولیدمثلی متفاوت است. پیامدهای مزاحمت های انسان برای عقابها درست قبل از تخمگذاری، در طی انکوباسیون و دقیقاً پس از تفریخ تخمها بیشترین شدت را دارد.  جفتها بخش بیشتر زمان خود را صرف  تلاش تولیدمثلی می کنند، احتمال کمی دارد که آنها لانه را ترک کنند. جوجه ها نمی توانند تقریباً تا سن 3 هفتگی دمای بدن خود را تنظیم کنند و جهت خنک شدن در هوای گرم و گرم شدن در هوای سرد وابسته به والدین هستند. بنابراین به حداقل رساندن مزاحمت های انسانی (مزاحمت مرتبط با تحقیق و نزدیک شدن به محل آشیانه در طی انکوباسیون و قبل از سن سه هفتگی) اهمیت دارد.

بررسی اشغال لانه توسط عقاب طلایی بایستی هنگام معاشقه و قبل از شروع دوره انکوباسیون انجام گیرد. پس از تخمگذاری رویت عقابها  مشکل است و هنگامی که یک عقاب در موقعیت انکوباسیون قرار دارد تایید اشغال لانه از سطح زمین مشکل است، زیرا در بیشتر موارد عقاب پائین تر ازسطح آشیانه قرار می گیرد و گاهی خود را با شاخه های می پوشاند.

یک یا دو ماه قبل ازتخمگذاری، عقابها بیشتر رؤیت می شوند. پرنده های بالغ پروازهای معاشقه انجام می دهند، جفتگیری می کنند و لانه های جدید می سازند و یا لانه های موجود را تعمیر می کنند. پروازهای معاشقه شامل اوج گیری جفتها ، حرکات موجی شکل یا رقص هوایی می باشد. پروازهای موجی شکل به وسیله هر دو جنس انجام میگیرد. به هر حال پروازهای موجی شکل توسط جنس نر به دفعات بیشتر و پیچیدگی بیشتر انجام می شود. این پروازها شامل یکسری پروازهای U شکل، سقوط های عمیق و به دنبال آن صعود رو به بالای سریع (همراه با تا کردن بالها به سمت بدن) می باشد. پروازهای موجی شکل نوعی نمایش تعیین قلمرو هستند و در صورتی که یک عقاب مداخله گر از فاصله دور دیده شود ، انجام می گیرند. این پروازها بعنوان روشی جهت آگاهی بخشی به سایر عقابهاست که این منطقه تولیدمثلی قبلا اشغال شده است و آنها را از ورود به قلمرو دلسرد می کند.

بررسی لانه بایستی از فاصله ایمنی انجام گیرد (400 تا 800 متر) بطوری که بر رفتار آنها تأثیر اندکی داشته باشد. در بررسی لانه یکی از افراد لانه را بررسی کرده و مابقی افراد فضای هوایی و محیط اطراف را با دوربین دوچشمی رصد می کنند. در مناطقی که جفتها با تراکم کمتری آشیانه می سازند، آنها تمایل دارند قلمروهای وسیعتری داشته باشند و بنابراین مکانیابی آنها (نسبت به مناطق متراکم تر) مشکل تر است.

عقاب های طلایی در منطقه معتدله ممکن است در ژانویه شروع به تخمگذاری کنند با این وجود اواسط فوریه ( بهمن ماه) زمان متداول تری است. تعداد تخمها از 1 تا 3 عدد متغیر است. تخمها زرد کمرنگ تا کرم رنگ می باشند و مقادیرمتغیری لکه ها و نقشهای قرمز قهوه ای بر آنها مشاهده می شود. اندازه تخمها حتی در میان تخمهای یک کلاچ متفاوت است.  در کلاچهای چندتایی، دومین تخم معمولاً سه روز پس از اولین تخم گذاشته می شود. دوره جوجه کشی معمولاً 45 روز (6 و نیم هفته ) است. ماده ها معمولاً زمان بیشتری صرف انکوباسیون تخمها می کنند (بویژه در هفته های اول پس از تخمگذاری). با را وجود نرها نیز در عمل انکوباسیون مشارکت می کنند و طعمه را برای پرنده ماده، تحویل آشیانه می دهند.

در اولین هفته پس از خروج جوجه ها از تخم، ماده ها نسبت به نرها معمولاً زمان بیشتری صرف پرستاری و خوابیدن روی جوجه ها می کنند. پرندگان بالغ تقریباً برای دو هفته روی جوجه ها می خوابند در این زمان مشاهده لانه برای تعیین زمان خروج جوجه ها از تخم  در نقطه ای پائین تر از آشیانه مشکل است. اولین بررسی جوجه های خارج شده از تخم بایستی 2 تا 3 هفته پس از تفریخ انجام شود. همچنین مشاهدات بایستی درفاصله ایمن انجام شود.

بچه عقابها را بویژه هنگامی که یک پرنده بالغ با طعمه به آشیانه برمیگردد با یک ابزار بزرگنما میتوان مشاهده نمود. عقابهای جوان درحدود سن 3 هفتگی قادر به تنظیم دمای بدن خود هستند و پس از آن پرندگان بالغ ممکن است لانه را بدون مراقبت برای مدتهای طولانی ترک کنند. جوجه ها در سن 8 هفتگی پوشش کامل پر را به دست می آورند و برای اولین بار در سن 10 هفتگی لانه را ترک می کنند. پرندگان جوان ممکن است تا دو ماه دیگر در منطقه تولیدمثلی بمانند. والدین در طی این دوره اخیر به تهیه طعمه برای پرندگان جوان ادامه می دهند.

جوجه های جوانی که در آشیانه هستند با انواعی از عوامل مرگ و میر مواجه هستند. در صورت کمبود غذا ممکن است همزاد کشی رخ دهد (جوجه های مسن تر یا بزرگتر همزاد جوانتر یا کوچکتر خود را می کشند ). این ویژگی در برخی جمعیت ها امری عادی است اما در برخی دیگر بندرت اتفاق می افتد. همزادکشی در دو هفته اول زندگی متداول تر است، بویژه هنگامی که جوجه عقاب ماده زودتر از تخم خارج شده باشد.

بعلت عدم توانایی تنظیم دمای بدن تا سن سه هفتگی، قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سرما یا گرما برای جوجه عقابها کشنده است. استرس گرمایی ممکن است جوجه عقابها را در هر مرحله ای از نمو تلف کند و جوجه های جوان ممکن است در هنگام الودگی با انگلهای مکنده خون به استرس گرمایی حساسیت بیشتری داشته باشند.

 بادهای شدید ممکن است جوجه های جوان را به خارج از لانه پرت کند یا آشیانه ها را بطور کامل از روی درختان یا صخره ها به پایین پرتاب کند مزاحمت انسانها نیز ممکن است جوجه های جوان را پیش از موعد  مجبور به پرش از آشیانه کند. جغدهای بزرگ، گربه ها و سایر انواع عقابها نیز ازعوامل دیگر مرگ و میر جوجه ها به حساب می آیند

---------------------------------------------------------------------.

منابع:

1) PROTOCOL FOR GOLDEN EAGLE OCCUPANCY, REPRODUCTION, AND PREY POPULATION ASSESSMENT ,Prepared By Daniel E. Driscoll Bald and Golden Eagle

Biologist American Eagle Research Institute. 2010.

2) www.wikipedia. org

 

 

 ممنون از آقای پروری بابت مقاله و قلم زیبایشان ، باید متذکر شد که کپی از مقالات فوق مستلزم کسب اجازه از محقق مقاله ، آقای پروری می باشد ، لذا دوستان در پایگاه های دیگر حداقل امکان برای درج مطلب در پایگاه های خود اسم نگارنده ی مقاله را درج تا قلم نگارنده محفوظ باشد و کانون شرمنده ی دوستان محقق نشود .

از تمامی خوانندگان سپاسگزاریم