از این پس همراهان کانون طبیعت و تمدن می توانند برای دریافت مقالات علمی و آخرین اخبار و فعالیت ها به وب سایت رکوعی دات کام که در صفحات درج شده است مراجعه نمایند کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

آشتی انسان با طبیعت و حیات وحش

دریاچه ارومیه ( رضائیه )

برای توصیف هر مکان و هر جانداری ابتدا باید به نام آن اشاره نمود بطوریکه نام ارومیه از دو جزء بنام ( ارو + میه ) متشکل شده است که ارو در زبان سریانی به معنی شهر و میه به معنای آب آلوده می باشد همچنین برخی معتقد اند که به علت تاکستانهای زیاد آن شهر را ارومی می دانند و اعتقاد دارند که ارو به معنی شهر و دومین واژه ی آن در پهلوی به انگور اطلاق می گردیده است و در کل به معنی شهر انگور است .

کهن ترین نامی که از این دریاچه به دست آمده بنام چیچَست بوده است. این واژه واژه ای اوستایی و پارسی باستان بوده است . در دوران پهلوی نام دریاچه را بخاطر به تخت نشستن رضا شاه  رضائیه نامیدند که بعد ها به ارومیه که نام کنونی دریاچه است مبدل گردید .

دریاچه ارومیه در شمال غربی ایران قرار دارد و در میان دو استان آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی قرار گرفته است . دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه درون سرزمینی ایران است و دومین دریاچه شور از لحاظ وسعت در جهان می باشد . آب این دریاچه بسیار شور بوده و عمدتآ از رودخانه‌های زرینه‌ رود، سیمینه ‌رود، گدار، باراندوز، شهرچای، نازلو و زولا تغذیه می‌شود . 

این دریاچه دارای ۱۳۰ کیلومتر طول از شمال بجنوب  و  ۴۰ کیلومتر عرض و۴۶۳۰۰۰۰ هکتار مساحت است ، عمیق ترین نقطه دریاچه ۱۵ متر وعمق میانگین آن 5 یا 6 متر می باشد .  و دارای 102 جزیره می باشد که در سال ۱۳۴۶ جزیره کبودان(قویون داغی) از طرف سازمان حفاظت محیط زیست منطقه حفاظت شده اعلام گشت و در سال 1354 بجز جزیره ی اسلامی ( شاهی سابق ) تمام جزایر جزو پارک ملی های ایران به ثبت رسیدند . نام این جزایر که دانستن آنها خالی از لطف نیست به شرح زیر است :

آرزو، اشک، اسپیر، کبودان، شاهی (اسلامی)، اسپیرو، اسپیرک، آذین، مهر، مهران، مهرداد، برزو، برز، سیاوش، سیاه‌تپه، تنجه، تنجک، بن‌اشک، اشک‌سر، اشکو، چاک‌تپه، دی، ماغ، میدان، چشمه‌کنار، میانه، سامانی، آذر، سنگان، سنگو، تک، جوزار، جوین، جودره، سپید، بستور، زیرآبه، بهرام، گرز، اردشیر، ناهید، پنهان، شاهین، کنارک، زرتپه، خرسک، امید، گریوک، گرده، گیو، کَلسنگ، گلگون، آرام، پناه، کریوه، ناویان، زاغ، مشکین، سهران، پیشوا، کام، کامه، سروش، سرخ، شبدیز، ناخدا، کوچک ‌تپه، توس، برزین، آرش، آتش، سیاه سنگ، کرکس، شورتپه، ناوی، نهفت، شوش‌تپه، ایران‌نژاد، شمشیران، مهدیس، کاکایی بالا، کاکایی میانه، کاکایی پایین، تخت، تختان، مرکید، کاوه، مهوار، نادید، کمان، زرکمان، زرکنک، نهان، برد، بردین، بردک، تیر، تشبال، سریجه، بن، کفچه‌نوک.

به طور مثال جزیره اِشک زیستگاه پرندگان زیبایی نظیر مرغ آتش و تنجه و نیز گوزن زرد ایرانی است و یا پارک ۳۲۰۰ هکتاری جزیره کبودان که منطقه ای استیپی می باشد و زیستگاه  پستاندارانی چون  موش صحرایی ، قوچ و میش و پلنگ است و بخش هایی از این جزیره که نیمه جنگلی است بیشتر دارای پسته وحشی همراه با درختچه های دیگر از جمله بادام وحشی ، ارس کوهی ، بادام کوهی ، خوشک و گوجه وحشی و گیاهان گوناگونی چون دم اسبی ، مرغ علف گوسفندی و جو وحشی از جمله گیاهان و درختان این جزیره می باشد که بعضی به نوبه ی خود دارای خاصیت دارویی می باشند . 

البته تمام این 102 جزیره  از سوی سازمان یونسکو به عنوان اندوخته طبیعی جهان به ثبت رسیده است و یکی از افتخارات میراث طبیعی برای ایرانیان می باشد .

با تمام این وجود در دل این دریاچه و خاک اطراف آن راز هایی دارویی و شگفت انگیز وجود دارد که برخی از آنها به شرح زیر می باشد :

گل کرانه دریاچه ، خاصیت درمان برای دردهای  مفصلی  و بیماری‌های زنان را دارد ،  حتی آب دریاچه بطوریست که اگر تکه چوبی را به مدت معینی در آب قرار دهیم چوب مستحکم خواهد شد بخاطر همین کشتی و وسایل حمل نقل آبی در این دریاچه دوام بیش تری نسبت به دیگر منطقه ها دارد .  

اغلب رودهایی که از مشرق و شمال غربی وارد آن میشوند از طبقات گچی و نمکی عبور کرده و آبهای گرم متعددی وارد آنها میشوند به طوریکه اغلب آنها قابل شرب نیست و هر جا که آب شیرینی باشد به مصرف زراعی خواهد رسید و به دریاچه نمی ریزد ولی در خود دریاچه چشمه های آب شیرین وجود دارد .  

 رود هایی که این دریاچه ی زیبا را تغذیه می نمایند  شامل : 

1- رود آجی ( تلخ رود ) : بطول 260 کیلومتر و از کوه های سبلان سرچشمه می گیرد ، رود آجی چون از شمال شوره زار های متعدد عبور می کند آبش تلخ و ناگوارا می گردد . 

2- دهخوارقان : این رود بطول 40 کیلومتر از کوه های سهند سرچشمه گرفته و بعد از گذر از جنوب قصبه ی دهخوارقان و گوگان و باغ های متعددی وارد دریاچه می شود . 

3- صافی رود : از سهند سرچشمه گرفته و پس از مشروب ساختن مراغه و بناب به دریاچه می ریزد . 

4 - رود زرینه ( جغتو ) : با طول حدود 240 کیلومتر از چهل چشمه کردستان سرچشمه گرفته و از جنوب به دریاچه میریزد . ( البته انشعابات زیادی دارد ) تا

5- مردی رود : از سهند سرچشمه گرفته و پس از عبور از مراغه و تشکیل قوسی داده از جنوب به دریاچه میریزد . 

6- تاتائو : از سقز و بانه سرچشمه گرفته و ژس از گذشتن از ساوجبلاغ مکری بدریاچه می ریزد . 

7- ارومیه رود : از کوه کون کبوتر سرچشمه گرفته و بعد از عبور از شهر ارومیه که رود را بنام شهری رود می شناسند از جنوب دماغه حصار به دریاچه میریزد . 

8- باراندوز رود : از کوه سر حدی جمال الدین سرچشمه گرفته بطرف شمال جاری میشود و از قریه باراندوز گذشته از ماشاقان بطرف مشرق رفته و شعبه ای از باغ شیرین ضمیمه آن شده و در نهایت در جیران وارد دریاچه می شود . 

9- قادر رود : از کوه سر حدی گروه داغ سرچشمه گرفته سپس به سمت مشرق متوجه شده در حوال قلعه حق بشمال منحرف شده و مجددا با تشکیل یک قوسی و ورود چم قادر از جنوب به آن وارد دریاچه می شود . 

10- نازلو رود : از کوه کردستان ترکیه سرچشمه گرفته وپس طی پیچ و خم های متعددی وارد دریاچه می شود .  

11- زولو رود : این هم از کردستان ترکیه سرچشمه گرفته و از قلعه حاجی وارد ایران خواهد شد و پس ملحق شدن جویبار های متعدد به آن و پس از مسافت های طولانی در شمال کنگرلو به دریاچه میریزد .

البته رود هایی دیگری هم ( مثل  سیمینه ‌رود و... ) وجود دارند که ما از بیان انها صرف نظرخواهیم نمود.

 

 

از لحاظ زمین شناسی : 

در دوره میوسن چین خوردگی عظیمی ایجاد شد و در دوره های بعد در جهت مخالف تاثیر نمود ولی در آذربایجان چین خوردگی تولید نشده بلکه تمام فلات ارتفاع یافته و شکستگی های مختلفی پیدا کرد که دارای دریاچه های وسیع و حد فاصل مابین فلات ایران و یونان شده و زمین های آن پوشیده از جنگل های عظیم با حیوانات درشت جثه ای همچون فیل و زرافه و ... بوده که میتوانستند از ایران به یونان بروند ، بعضی از این دریاچه ها از عهد سوم باقی مانده و هنوز هم یافت می شود که دریاچه ارومیه هم یکی از این دریاچه ها می باشد . 

 

این دریاچه در دوره پلیوسن وسیع تر بوده بطوریکه از شمال به دیلماق از سمت شرق به تبریز و مراغه و از جنوب تا مرحمت آباد امتداد داشته است . 

 

برخلاف جزیره اسلامی که از سنگهای آتشفشانی  پلیوسن است. دیگر جزایر، نهشته‌های فلش گونه کرتاسه زیرین و یا سنگ آهکهای ریفی زمان میوسن ( سازند قم ) هستند . 

وضع کنونی این دریاچه :

 

این دریاچه در خطر خشک شدن کامل قراردارد و طی ۱۳ سال گذشته ۶ متر کاهش سطح داشته‌است. اختصاص ۹۰٪ منابع آبی منطقه به بخش کشاورزی، تبخیر زیاد در پی گرم شدن هوا و برداشت غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی در پی حفر چاه از دلایل خشک شدن این دریاچه می‌باشند .  در صورت خشک شدن این دریاچه هوای معتدل منطقه تبدیل به هوای گرمسیری با بادهای نمکی خواهد شد و زیست محیط منطقه را تغییر خواهد داد.هوایی همچون قم ، در اعتراض به خشک شدن دریاچه در فروردین سال ۱۳۹۰ اعتراضی صورت گرفته است ولی شرایط روز به روز وخیم تر و شاهد از دست رفتن زمان هستیم .

اگر دریاچه ارومیه نجات یافت بهترین زمان برای تفرج فصل تابستان و بهار می باشد و پرندگان زیبا را که از راه های دور آمده اند می توان مشاهد نمود . 

  

 وضعیت خشک شدن آب دریاچه ارومیه از سال 1363تا سال 1390

( تصویر فوق متعلق به ویکی پدیا می باشد ) 

تصویری از دریاچه بعد از خشک شدن 

                   

تصاویری از دریاچه  قبل از خشک شدن  

             

             

 

 

 در یاپان کلام ، شما را دیدن خبری در ( خبر آنلاین ) دعوت می نمایم . که در نوع خود جالب می باشد . 

http://www.khabaronline.ir/news-173553.aspx