از این پس همراهان کانون طبیعت و تمدن می توانند برای دریافت مقالات علمی و آخرین اخبار و فعالیت ها به وب سایت رکوعی دات کام که در صفحات درج شده است مراجعه نمایند کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

کانون تحقیقاتی طبیعت و تمدن

آشتی انسان با طبیعت و حیات وحش

انواع روباه در ایران

چون دیدن روباه در طبیعت ایران آسان تر از دیدن یک پلنگ است ، در این مقاله به معرفی انواع روباه های ایرانی می پردازیم تا طبیعت دوستان و طرفداران حیات وحش بتوانند به راحتی یک  روباه در طبیعت پیدا و نوع آنرا راحت تر تشخیص دهند . 

ابتدا به توصیف برخی مشخصات کلی روباه در سرتاسر جهان خواهیم پرداخت: 

روباه حیوانی همه چیز خوار می باشد که از تیره یا خانواده ی سگ سانان می باشد لذا در رد پای آن میتوان جای ناخن را مشاهده کرد ( همانند شکل زیر ) که نگارنده شخصا در ارتفاعات تهران ثبت نموده است . 


دومین مشخصه یک روباه گوشتخوار بودن اوست بطوریکه شکار های کوچک تر از خود را میتواند انجام دهد و بر عکس دیگر حیوانات ، زیاد از انسان ترسی ندارد همچنین به ندرت به انسان ها حمله ور شده  بطوریکه در ایران شاید تعداد حملات به تعداد انگشتان دست هم نرسد البته این یک ویژگی خوب است زیرا میتوان از نزدیک تر آن را مشاهده کرد ، ناگفته نماند که کودکان خردسال میتوانند سبب وسوسه ی حیوان شوند  اما احتمال حمله 50 درصد بیش نیست باید خاطر نشان کرد که روباه معمولا تنها به شکار می رود .  

از مشخصاتی که می توان به آن اشاره کرد و در بسیاری از موارد از روباه به آن یاد میکنند میتوان به دم پر پشت و بلندش اشاره کرد که طول این دم چیزی در حدود 40 تا 60 سانتی متر و در حدود 42 دندانه دارد . 

هیچ اندامی در یک جاندار بیهوده ایجاد نشده ، دم روباه هم از این قضیه مستثنی نیست بطوریکه در فصل سرما به کمک روباه می آید و با دم پشمی خود میتواند مناطقی از دست و پای خود رابپوشاند . و همین کار او از سرما زدگی اندام های دیگر او جلوگیری به عمل می اورد . 

این دم علاوه بر کاربرد های این چنینی توانایی پیام دادن هم داراست بطوریکه با راست کردن دم به سمت بالا علامتی همانند هشدار به جانداران دیگر میدهد و همچنین همین کار او باعث میگردد غددی که در زیر دم او وجود دارد ترشح کرده و بسیاری از شکارچیان و بدخواهانش را از خود دور کند چون که این غدد دارای بوی زننده ای می باشند البته این مانع از دوری شکارچیان به طور کامل نمی شود و لی این شانس را برای روباه ایجاد می کند که یکبار دیگر به زندگی بازگردد ولی به طور کلی روباه توانایی زندگی 12 ساله را داراست .

در مکاری او هم که شکی نیست زیرا در هنگام گیر افتادن در تله ها ی انسانی با دندان خود پای آسیب دیده در تله را نجات داده و محل را ترک میکند و این خود نشان از هوش بالای این گونه جاندار می باشد .

اما نوبیتی هم باشد نوبت رنگ و پوست بدن روباه می باشد ، رنگ پوست او از قهوه ای تا سرخ شروع می شود البته لازم بذکر است روباه های قطبی به رنگ سفید هم در زمستان دیده می شوند ولی با آغاز تابستان به رنگ قهوه ای در خواهد آمد ولی به طور کلی از قهوه ای تا سرخ تنوع رنگی دارند .

در ایران چهار گونه روباه دیده شده است که به شرح زیر می باشد : 


روباه معمولی 
روباه ترکمنی یا کرساک 
روباه شنی  یا روپل 
روباه افغانی یا بلانفوردیا 

 

روباه معمولی :

به آن قرمز نیز گویند این روباه از گونه های دیگر بزرگتر است و در شمال آمریکا ، اروپا ، آسیا ، شمال آفریقا و استرالیا دیده می شود . طول سر و بدن 85-60 سانتیمتر و طول دم 50-45 سانتیمتر است و در ایران معمولا به رنگ فلفل نمکی است که کمی به قرمز تمایل دارد و درتیره پشت پر رنگ تر و در پهلو روشن تر دیده می شود . دور چشم ها متمایل به قرمز یا قهوه ای روشن و پشت گوش ها قهوه ای تیره متمایل به سیاهی است . پهلوهای بدن تا حدود زیر شکم ، خاکستری مخلوط با قهوه ای روشن و در بعضی قسمتها متمایل به سفید و در زیر شکم تیره تر و در وسط سایه ای از سیاهی یا قهوه ای  تیره دیده می شود.

برای پیدا کردن این گونه میتوان در دره های جنگلی کم رفت آمد تحقیق کرد همچنین مناطق جنگلی با پوشش گیاهی از جمله دیگر خصوصیات این گونه میتوان به موارد زیر اشاره نمود : 

فصل جفت گیری در این گونه  از اواسط زمستان تا اوایل بهار است ، دوران آبستنی روباه ماده حدودا 63 - 51 روز و تعداد توله ها از 3 تا 8 ولی میانگین 4 تا 5 تا می باشد.

 

 

 روباه ترکمی ( کرساک ) :

روباه سر دم سیاه یا همان ترکمی در مناطق صحرایی دیده می شود و مناطق سرد کوهستانی زیاد با میلش سازگاری ندارد بدیل دلیل آنرا بیش تر در صحرا ها ، نواحی بیابانی و نیمه بیابانی و استیپی میتوان دید در ایران در نواحی گلستان و ترکمن صحرا دیده شده است . 

رنگ پوست این گونه از لایه ای سفید - نقره ای همراه با لایه ای قهوه ای متمایل به قرمز پوشش داده شده است که در بعضی از نقاط به طور کلی این لایه ی پوششی جای خود را به رنگ تماما شیری رنگ داده است به طور مثال زیر گلوی این حیوان کلا سفید می باشد در اینجا  باید متذکر شد این گونه در فصل زمستان، موهايی بسيار بلند و به رنگ خاكستری متمايل به سفيد و در تابستان به رنگ نخودي مايل به قرمز همراه با موهایی کوتاه تر از زمستان می شود .

 

از لحاظ جثه ی بدنی این گونه از روباه معمولی کوجک تر میباشد اما با دست و پاهایی کشیده تر ، از نکاتی که قابل اشاره می باشد دم کوتاه این جاندار می باشد که بر خلاف دم بسیاری از روباه ها حتی به زمین هم نمی رسد و روی زمین کشیده نمی شود . 

رنگ موهای انتهائی دم که حدودا  ۲۲ تا ۳۵ سانتیمتر است برخلاف روباه معمولی و روباه شنی ، قهوه ای تیره متمایل به سیاه است .

گوشها در این گونه نسبتا كوچكند و رنگ پشت آنها دارچینی روشن است اما جمجمه ی آنها کمی بزرگتر از دیگر گونه ها است . 

زمان جفت گیری این حیوان در اواسط زمستان می‌باشد و طول دوره بارداری حیوان ماده ۸ هفته است و بین ۲ تا ۶ توله به دنیا می‌آورد ، توله‌ها در ۹ و ۱۰ ماهگی قادر به تولید مثل می‌باشند و درسال دوم زندگی جفت گیری می‌کنند.روباه ترکمنی ۳ تا ۱۲ سال بسته به شرایط زندگی عمر می‌کند.

این جاندار اغلب شب گرد است و در گروههای كوچك یا جفت جفت دیده میشود ولی همانند دیگر روباه فوق ذکر به تنهایی شکار می کند . 

 

 روباه شنی  ( روپل ) : 

 

روباه شنی بر خلاف دیگر روباه ها بیش تر یا بهتر است بگوییم فقط در مناطق کویری زیست کرده و یکی از خصوصیات آن که سبب تمیز آن با دیگر گونه ها شده چثه ی کوچک و گوش های دراز و کشیده ی آن ها است  آن هم به سبب پیدا کردن راحت تر دیگر جانداران ( همان طور که می دانیم هر اندازه گوش بزرگ تر باشد وسعت صدایی بیش تری را دریافت خواهد کرد )  ، همچنین پشت گوش آن سیاه رنگ نیست 

 

بلکه زرد متمایل به نارنجی یا گاهی نزدیک به کرم رنگ می باشد طول بدن اين حيوان 52 تا 40 سانتيمتر و وزن آن حدودا از 1 تا 50 /1 كيلوگرم است ،‌طول دم  39 تا 25 سانتي متر مي رسد . 

پنجه ها در این گونه دارای مو های بلند و کشیده ای می باشد که همین سیستم پنجه ی جاندار را از گرمای سوزان مناطق کویری نجات می دهد و این امکان را برای جاندار فراهم می آورد تا به راحتی دستان خود را روی مناطق داغ کویری بگذارد و دیگری ، شانس شکار کردن را بیش تر می کند بطوریکه این مو ها همانند فومی مانع از صدای حرکت جاندار به سمت  طعمه می شود و به همین طریق خود را به سوژه بیش ترنزدیک میکند و شکار دقیق تری را انجام می دهد   

اغلب این جانداران شب زی هستند و در روز به استراحت در لانه ی خود می پردازند ، غذای این گونه از جانداران با توجه به محل زیست فرق میکند به طور مثال در کویر لوت که غذا به راحتی یافت نمی شود از پرندگان مهاجری که در طول مسیر توان حرکتی خود را از دست دادند و از آسمان به زمین فرود می آیند تغذیه می نمایند و در محل هایی از غذاهایی چون مار ، خرگوش و ... استفاده می کند ، لازم به ذکر است که این گونه زیاد اهل آشامیدن نیست زیرا خداوند این توانایی را به او بخشیده است که از غذای خود آب مورد نیاز بدن خود را تامین کند . 

روباه ماده در اوايل فصل بهار به طور متوسط بين 2 تا 3 بچه به دنيا مي آورد و گروههاي اجتماعي كوچكي را تشكيل مي دهند.

 

 

 روباه افغانی یا بلانفوردیا :

این روباه که بی شباهت به روباه شنی نیست كوچك‌ ترين روباه ايران و زيباترين آنها است . در ناحيه صورت ، معمولاً دو نوار سياه وجود دارد كه از چشم‌ها به طرف بينی امتداد يافته‌اند . دم بلند و بسيار پرمو، گوش‌ها بزرگ و در قاعده بسيار پهن می باشند . رنگ پشت گوش‌ها قهوه‌ای متمايل به خاكستری است. موهای بدن بسيار نرم و انبوه‌اند، رنگ موهای پشت معمولاً خاكستری تيره با نوك سفيد، در ناحيه ستون مهره‌ها كاملاً قهوه‌ای و روی دمش سياه رنگ است  .